1. Quy tắc gõ dấu trong Telex
Để bỏ dấu trong Telex, bạn sử dụng các chữ cái thay cho dấu thanh:
2. Quy tắc gõ chữ cái đặc biệt
- Gõ aa để được chữ â
- Gõ ee để được chữ ê
- Gõ oo để được chữ ô
- Gõ dd để được chữ đ
- Gõ aw để được chữ ă
- Gõ uw để được chữ ư
- Gõ ow để được chữ ơ
3. Bảng chữ Telex đầy đủ: bảng gõ dấu nguyên âm và thanh điệu
Bảng tra cứu nhanh cách gõ mọi nguyên âm tiếng Việt với 5 thanh trong kiểu Telex. Cột "Gõ gốc" là cách tạo ra nguyên âm chưa dấu.
| Nguyên âm | Gõ gốc | Sắc | Huyền | Hỏi | Ngã | Nặng |
|---|---|---|---|---|---|---|
| a | a | á as | à af | ả ar | ã ax | ạ aj |
| ă | aw | ắ aws | ằ awf | ẳ awr | ẵ awx | ặ awj |
| â | aa | ấ aas | ầ aaf | ẩ aar | ẫ aax | ậ aaj |
| e | e | é es | è ef | ẻ er | ẽ ex | ẹ ej |
| ê | ee | ế ees | ề eef | ể eer | ễ eex | ệ eej |
| i | i | í is | ì if | ỉ ir | ĩ ix | ị ij |
| o | o | ó os | ò of | ỏ or | õ ox | ọ oj |
| ô | oo | ố oos | ồ oof | ổ oor | ỗ oox | ộ ooj |
| ơ | ow | ớ ows | ờ owf | ở owr | ỡ owx | ợ owj |
| u | u | ú us | ù uf | ủ ur | ũ ux | ụ uj |
| ư | uw | ứ uws | ừ uwf | ử uwr | ữ uwx | ự uwj |
| y | y | ý ys | ỳ yf | ỷ yr | ỹ yx | ỵ yj |
4. Mẹo gõ Telex nhanh
Luôn tuân thủ quy tắc: Gõ hết các chữ cái trong từ rồi mới gõ phím dấu.
Ví dụ: Để gõ chữ "Trường", hãy gõ liên tục t-r-u-o-n-g-w-f.
Hai cách bỏ dấu đều được chấp nhận khi luyện tập trên Typing Kid:
- Bỏ dấu ngay tại chữ cái: "học" gõ
h-o-j-c— dấu nặng đi liền sau chữ o. - Bỏ dấu cuối từ (kiểu Unikey): "học" gõ
h-o-c-j— gõ hết chữ rồi mới bỏ dấu. Đây là thói quen phổ biến nhất và cũng là cách bàn phím gợi ý phím sáng.
5. Cách bật kiểu gõ Telex trên máy tính và điện thoại
Muốn gõ Telex, máy cần một bộ gõ tiếng Việt đang ở chế độ Telex. Chọn đúng mục theo thiết bị bạn dùng:
Windows 11
- Mở Settings (Cài đặt) → Time & language → Language & region.
- Bấm Add a language, chọn Tiếng Việt. Windows cài sẵn bàn phím Vietnamese Telex.
- Nhấn phím Windows + Space để chuyển giữa tiếng Anh và tiếng Việt.
- Nếu dùng Unikey hoặc EVKey: chọn Kiểu gõ Telex và Bảng mã Unicode.
macOS (MacBook, iMac)
- Mở Cài đặt hệ thống → Bàn phím.
- Ở mục Nguồn nhập bấm Sửa, rồi bấm dấu +.
- Chọn Tiếng Việt → Telex, bấm Thêm. Chọn Telex đơn giản nếu không muốn phím [ và ] biến thành ơ, ư.
- Chuyển nguồn nhập bằng phím Globe (Fn) hoặc Control + Space.
iPhone, iPad
- Mở Cài đặt → Cài đặt chung → Bàn phím → Bàn phím → Thêm bàn phím mới.
- Chọn Tiếng Việt, rồi chọn kiểu Telex.
- Khi gõ, chạm giữ biểu tượng quả địa cầu ở góc dưới bên trái để đổi bàn phím.
Android (Gboard, Laban Key)
- Gboard: mở cài đặt Gboard → Ngôn ngữ → Thêm bàn phím → Tiếng Việt. Bàn phím tiếng Việt của Gboard gõ theo kiểu Telex.
- Laban Key: mở ứng dụng Laban Key → Kiểu gõ → Telex.
- Sau khi bật, cách gõ dấu giống hệt trên máy tính: s = sắc, f = huyền, aa = â.
Telex là kiểu gõ, không phải bảng mã
Kiểu gõ (Telex, VNI) là cách bấm phím để ra dấu. Bảng mã là cách máy lưu chữ có dấu. Dù gõ Telex hay VNI, hãy chọn bảng mã Unicode: đây là chuẩn chung của Windows, macOS, điện thoại và web. Chọn nhầm bảng mã cũ như TCVN3 hay VNI Windows thì chữ sẽ hiện thành ký tự lạ khi gửi sang máy khác.
6. Lỗi thường gặp khi gõ Telex & cách sửa
1. Gõ "oo" ra "ô" ngoài ý muốn: với các từ cần 2 chữ o (như "xoong", "boong"), gõ chữ o thứ hai rồi nhấn thêm một phím o để khử dấu mũ.
2. Gõ dấu quá sớm: nếu bỏ dấu khi chưa gõ xong phụ âm cuối, dấu có thể đặt sai chỗ. Hãy gõ hết chữ rồi mới gõ phím dấu.
3. Muốn giữ nguyên chữ "w", "s", "f"...: khi cần gõ tiếng nước ngoài, nhấn phím dấu thêm một lần nữa để bộ gõ trả lại đúng ký tự gốc.
7. Telex và VNI khác nhau thế nào?
Telex bỏ dấu bằng các phím chữ (s, f, r, x, j) nên tay luôn ở gần hàng phím chính, gõ nhanh và đỡ mỏi. VNI thì bỏ dấu bằng hàng phím số (1-5). Nếu bạn đã quen dùng phím số, hãy xem thêm hướng dẫn gõ kiểu VNI.
Câu hỏi thường gặp về gõ Telex
Bảng gõ dấu Telex đầy đủ gồm những phím nào?
Telex dùng 5 phím chữ để bỏ dấu thanh: s = sắc, f = huyền, r = hỏi, x = ngã, j = nặng. Các nguyên âm đặc biệt gõ bằng cách lặp hoặc thêm w: aa = â, ee = ê, oo = ô, aw = ă, ow = ơ, uw = ư, dd = đ.
Cách gõ chữ â, ê, ô, ơ, ư trong Telex như thế nào?
Gõ aa để được â, ee để được ê, oo để được ô. Với dấu móc: ow để được ơ, uw để được ư. Riêng ă gõ là aw. Ví dụ chữ "tươi" gõ là t-u-w-o-w-i.
Kiểu gõ Telex khác VNI ở điểm nào?
Telex bỏ dấu bằng các phím chữ (s, f, r, x, j) nên không cần rời hàng phím chính, gõ nhanh hơn. VNI bỏ dấu bằng hàng phím số (1, 2, 3, 4, 5). Telex phổ biến hơn, còn VNI hợp với người quen dùng phím số.
Vì sao gõ "oo" lại ra chữ "ô" ngoài ý muốn?
Vì oo là tổ hợp Telex tạo ra ô. Khi cần hai chữ o liền nhau (ví dụ "xoong"), bạn gõ chữ o thứ hai rồi nhấn lại một phím o nữa để khử dấu mũ, hoặc dùng phím khử dấu của bộ gõ.
Làm sao để gõ Telex trên điện thoại?
Trên iPhone vào Cài đặt → Cài đặt chung → Bàn phím → Thêm bàn phím mới → Tiếng Việt → Telex. Trên Android dùng Gboard (thêm bàn phím Tiếng Việt) hoặc Laban Key (Kiểu gõ → Telex). Sau đó gõ y hệt như trên máy tính: s = sắc, f = huyền, aa = â.
Kiểu gõ Telex dùng bảng mã gì?
Dùng bảng mã Unicode. Telex chỉ là kiểu gõ, tức cách bấm phím ra dấu; Unicode là bảng mã chuẩn của Windows, macOS, điện thoại và web nên chữ gõ ra hiển thị đúng ở mọi nơi.
Cách bật Telex trên Windows 11 như thế nào?
Vào Settings → Time & language → Language & region và thêm Tiếng Việt. Windows cài sẵn bàn phím Vietnamese Telex; nhấn Windows + Space để chuyển giữa tiếng Anh và tiếng Việt.
